🏗️ Lifting Operations

LOLER, Lift Planning, Routine/Non-Routine Lifts & Equipment Examination

Kaldırma operasyonları; vinç, forklift, chain block, sling, shackle, padeye, spreader beam, lifting beam, personnel basket veya benzeri ekipmanlarla bir yükün kaldırılması, indirilmesi, taşınması veya konumlandırılması işlemidir. Bu operasyonlarda temel amaç yalnızca yükü kaldırmak değil; insanı, ekipmanı, çevreyi ve operasyonu güvenli şekilde koruyarak kaldırma işlemini kontrollü biçimde tamamlamaktır.

UK merkezli LOLER 1998 – Lifting Operations and Lifting Equipment Regulations kaldırma operasyonları için en önemli yasal referanslardan biridir. HSE’ye göre LOLER; kaldırma ekipmanlarının yeterli dayanım ve stabiliteye sahip olmasını, uygun şekilde konumlandırılmasını, işaretlenmesini, kaldırma operasyonlarının planlanmasını, organize edilmesini ve yetkin kişilerce yürütülmesini şart koşar.  

Define LOLER – LOLER Nedir? ⚖️

LOLER, “Lifting Operations and Lifting Equipment Regulations 1998” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye “Kaldırma Operasyonları ve Kaldırma Ekipmanları Yönetmeliği” olarak çevrilebilir.

LOLER’in amacı, işyerlerinde kullanılan kaldırma ekipmanlarının ve kaldırma operasyonlarının insanlara zarar vermeyecek şekilde güvenli yapılmasını sağlamaktır. LOLER, Büyük Britanya’da 5 Aralık 1998’de yürürlüğe giren bir düzenlemedir ve mevzuat sayfasında mevcut hâliyle bu düzenleme için bilinen yürürlükte değişiklik bulunmadığı belirtilmektedir.  

🔹 LOLER’in temel mantığı

LOLER şunu söyler:

“Bir yük kaldırılıyorsa, bu operasyon planlanmalı, uygun ekipmanla yapılmalı, ekipman kontrol edilmeli ve işi yapan kişiler yetkin olmalıdır.”

Bu nedenle LOLER sadece vinç operatörünü ilgilendirmez. Aynı zamanda işveren, saha sorumlusu, lifting supervisor, appointed person, banksman, slinger, rigger, bakım ekibi ve ekipmanı kullanan herkes için önemlidir.

🔹 LOLER kapsamına giren ekipman örnekleri

LOLER kapsamına genellikle şu ekipmanlar girer:

🏗️ Mobil vinçler
⚓ Offshore crane
🚢 Davit crane
🔗 Chain block / lever hoist
🏭 Forklift
🧰 Sling, shackle, hook, eye bolt
🪝 Lifting beam / spreader beam
🧍 Personel kaldırma ekipmanları
📦 Pallet truck veya yük kaldırma sistemleri
🛗 Hoist ve lift sistemleri

LOLER’e göre “lifting equipment”, yükleri kaldırmak veya indirmek için kullanılan iş ekipmanını ve bu ekipmana ait bağlantı, sabitleme veya destek parçalarını kapsar.  

Identify LOLER Regulations in the Workplace – İşyerinde LOLER Kurallarını Tanıma 🏭

İşyerinde LOLER gerekliliklerini tanımak, sadece “sertifika var mı?” diye bakmak değildir. LOLER uygulaması; ekipmanın seçilmesinden kaldırma planına, muayene kayıtlarından personel yetkinliğine kadar bütün süreci kapsar.

1️⃣ Ekipman uygun ve yeterli dayanımda olmalıdır

Kaldırma ekipmanı, kaldırılacak yük için uygun kapasitede olmalıdır. Ekipmanın Safe Working Load – SWL veya Working Load Limit – WLL değeri net şekilde bilinmelidir.

Örneğin 5 tonluk bir yük için 3 tonluk sling kullanılamaz. Aynı şekilde sling açısı değiştiğinde ekipmana binen kuvvet artabilir. Bu nedenle yalnızca yük ağırlığı değil, kaldırma geometrisi de dikkate alınmalıdır.

2️⃣ Ekipman stabil olmalıdır

Vinç, forklift veya lifting appliance devrilmeyecek, kaymayacak veya yükü kontrolsüz şekilde salmayacak şekilde kullanılmalıdır. Zemin durumu, outriggers, sea state, vessel motion, rüzgâr, görüş mesafesi ve çalışma alanı güvenliği mutlaka değerlendirilmelidir.

3️⃣ Ekipman doğru konumlandırılmalıdır

LOLER, kaldırma ekipmanının insanların üzerine yük düşmeyecek veya yükün kontrolsüz şekilde çarpmayacağı şekilde konumlandırılmasını ister. HSE, ekipmanın kurulumu ve pozisyonlandırılmasının, yükün kişiye çarpma, düşme veya istemsiz serbest kalma riskini makul ölçüde azaltacak şekilde yapılması gerektiğini açıklar.  

4️⃣ Kaldırma ekipmanı işaretlenmelidir

Her lifting accessory üzerinde kapasite bilgisi, kimlik numarası, sertifika referansı veya gerekli işaretlemeler bulunmalıdır.

Örnek bilgiler:

🔹 WLL / SWL
🔹 Seri numarası
🔹 Üretici bilgisi
🔹 CE / UKCA işareti, uygunluk bilgisi
🔹 Son muayene tarihi
🔹 Renk kodu / inspection tag
🔹 Kullanım açısı veya özel limitler

5️⃣ Operasyon planlanmalı ve organize edilmelidir

LOLER Regulation 8, her lifting operation’ın properly planned, appropriately supervised and carried out in a safe manner olması gerektiğini belirtir. Yani kaldırma operasyonu uygun şekilde planlanmalı, yeterince denetlenmeli ve güvenli şekilde yürütülmelidir.  

6️⃣ Yetkin kişiler görev almalıdır

Kaldırma operasyonlarında görev alan kişiler eğitimli, deneyimli ve görevin risklerini anlayabilecek seviyede yetkin olmalıdır.

Başlıca roller:

👷 Appointed Person – kaldırma planını hazırlar ve genel organizasyonu sağlar.
🦺 Lifting Supervisor – sahada operasyonu yönetir.
🪝 Slinger / Rigger – yükü bağlar ve lifting accessories kullanır.
🚦 Banksman / Signaller – operatöre yönlendirme verir.
🏗️ Crane Operator – kaldırma ekipmanını kullanır.
📋 Competent Person – ekipman muayene ve testlerini yapar veya onaylar.

Identify the Features of Planning a Lift – Kaldırma Planının Temel Özellikleri 📋

Bir kaldırma operasyonunda en kritik aşama planlamadır. İyi planlanmamış bir lift, en kaliteli ekipmanla bile tehlikeli olabilir.

🔶 1. Yük bilgisi net olmalıdır

Kaldırılacak yükün ağırlığı, ağırlık merkezi, boyutu, şekli, bağlantı noktaları ve hassasiyeti bilinmelidir.

Sorulması gereken sorular:

🔹 Yük kaç ton?
🔹 Ağırlık merkezi nerede?
🔹 Yük simetrik mi?
🔹 Sharp edge var mı?
🔹 Sıvı içeriyor mu?
🔹 İçinde hareketli parça var mı?
🔹 Lifting point sertifikalı mı?
🔹 Yük rüzgârdan etkilenir mi?

🔶 2. Ekipman seçimi doğru yapılmalıdır

Kaldırma ekipmanı yükün ağırlığına, şekline, kaldırma mesafesine, çevresel koşullara ve operasyon türüne uygun olmalıdır.

Örnek ekipman seçimi:

🔗 Webbing sling
⛓️ Chain sling
🪢 Wire rope sling
🧲 Lifting magnet
🪝 Shackle
⚖️ Spreader beam
🏗️ Crane
🚜 Forklift
🧰 Chain block

Yanlış ekipman seçimi yükün düşmesine, ekipmanın kopmasına veya kontrol kaybına neden olabilir.

🔶 3. Lifting plan hazırlanmalıdır

Lifting plan, operasyonun nasıl yapılacağını yazılı veya kontrollü bir sistem içinde açıklar.

Bir lifting plan genellikle şunları içerir:

📌 İşin kapsamı
📌 Yük bilgileri
📌 Kullanılacak ekipman
📌 Ekipman sertifikaları
📌 Lifting points
📌 Sling açısı
📌 Crane radius
📌 Load chart kontrolü
📌 Personel görev dağılımı
📌 Haberleşme yöntemi
📌 Risk değerlendirmesi
📌 Permit to Work gerekliliği
📌 Exclusion zone
📌 Acil durum planı
📌 Hava ve çevre koşulları
📌 Toolbox talk kaydı

🔶 4. Risk değerlendirmesi yapılmalıdır

Risk assessment, kaldırma operasyonunun tehlikelerini tanımlar ve kontrol önlemlerini belirler.

Başlıca riskler:

⚠️ Yük düşmesi
⚠️ Sling kopması
⚠️ Crane overturning
⚠️ Personelin sıkışması
⚠️ Pinch point
⚠️ Elektrik hattı teması
⚠️ Kör nokta
⚠️ Haberleşme hatası
⚠️ Rüzgâr etkisi
⚠️ Deniz/saha hareketi
⚠️ Yükün salınımı
⚠️ Uygunsuz lifting point

🔶 5. Exclusion zone oluşturulmalıdır

Kaldırma sahasında yetkisiz kişilerin girmeyeceği güvenli alan belirlenmelidir.

Temel kural:

🚫 Never stand under a suspended load.
Yani askıdaki yükün altında asla durulmamalıdır.

🔶 6. Haberleşme yöntemi belirlenmelidir

Operasyon başlamadan önce haberleşme net olmalıdır.

Kullanılabilecek yöntemler:

📻 Telsiz iletişimi
✋ Standart el işaretleri
🗣️ Sözlü komut
🚦 Banksman yönlendirmesi
📢 Acil durdurma komutu

Özellikle gürültülü ortamlarda tek bir yetkili banksman belirlenmelidir. Operatör birden fazla kişiden komut almamalıdır.

🔶 7. Toolbox talk yapılmalıdır

Operasyon öncesi tüm ekip kısa bir güvenlik toplantısında bilgilendirilmelidir.

Toolbox talk içeriği:

✅ İşin amacı
✅ Kullanılacak ekipman
✅ Riskler
✅ Kontrol önlemleri
✅ Acil durum komutu
✅ Görev dağılımı
✅ Stop Work Authority
✅ Hava/çevre şartları
✅ Exclusion zone

Describe the Classification of Lifts – Routine and Non-Routine Lifts 🏗️

Kaldırma operasyonları genellikle routine lift ve non-routine lift olarak sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, işin risk seviyesini ve planlama ihtiyacını belirler.

1️⃣ Routine Lift – Rutin Kaldırma Operasyonu ✅

Routine lift, daha önce sıkça yapılan, düşük riskli, standart ekipmanla gerçekleştirilen ve şartları değişmeyen kaldırma operasyonudur.

Routine lift özellikleri

🔹 Yük bilinir
🔹 Ağırlık sabittir
🔹 Ekipman standarttır
🔹 Operasyon daha önce yapılmıştır
🔹 Çevre koşulları normaldir
🔹 Risk seviyesi düşüktür
🔹 Personel işi tanır
🔹 Standart prosedür yeterlidir

Routine lift örnekleri

📦 Depoda palet kaldırma
🔧 Küçük ekipmanların forklift ile taşınması
🧰 Bilinen ağırlıktaki malzemenin chain block ile kaldırılması
📦 Standart konteyner içi yükleme
🔩 Sık yapılan bakım kaldırmaları

Routine lift için gerekli kontroller

✅ Pre-use inspection
✅ Ekipman kapasite kontrolü
✅ Alan kontrolü
✅ Basit risk değerlendirmesi
✅ Yetkin operatör
✅ Standart iş prosedürü
✅ Gerekirse toolbox talk

Routine lift düşük riskli olsa bile “plansız” yapılmaz. Sadece plan daha basit olabilir.

2️⃣ Non-Routine Lift – Rutin Olmayan Kaldırma Operasyonu ⚠️

Non-routine lift, daha karmaşık, alışılmamış, yüksek riskli veya özel mühendislik değerlendirmesi gerektiren kaldırma operasyonudur.

Non-routine lift özellikleri

⚠️ Yük ağır veya karmaşıktır
⚠️ Ağırlık merkezi belirsizdir
⚠️ Tandem lift yapılabilir
⚠️ Yük hassas veya değerli olabilir
⚠️ Çevre koşulları zorludur
⚠️ Dar alanda çalışma vardır
⚠️ İnsan kaldırma söz konusudur
⚠️ Enerjili hatlara yakın çalışma vardır
⚠️ Deniz şartları veya vessel movement etkili olabilir
⚠️ Özel lifting plan gerekir

Non-routine lift örnekleri

🏗️ Tandem crane lift
🌊 Offshore platformdan gemiye ağır yük transferi
🧍 Man basket/personel kaldırma
⚙️ Ağırlık merkezi bilinmeyen makine kaldırma
🏭 Confined area içinde kaldırma
⚡ Elektrik hatlarına yakın kaldırma
🚢 Vessel-to-vessel lifting
🧲 Special lifting beam ile ağır ekipman kaldırma
🌬️ Rüzgârdan etkilenen geniş yüzeyli yük kaldırma

Non-routine lift için ek gereklilikler

📋 Detaylı lifting plan
📐 Mühendislik hesabı
🧮 Load chart analizi
📊 Crane capacity/radius kontrolü
📌 Method statement
⚠️ Detaylı risk assessment
🦺 Lifting supervisor atanması
👷 Appointed person onayı
📻 Net iletişim planı
🚧 Exclusion zone
🛑 Permit to Work
🌦️ Hava limiti
🚨 Emergency response plan

Non-routine liftlerde operasyon başlamadan önce herkesin rolü net olmalı ve “Stop Work Authority” açıkça vurgulanmalıdır.

Routine ve Non-Routine Lift Karşılaştırması 📊

Konu	Routine Lift	Non-Routine Lift
Risk seviyesi	Düşük / kontrollü	Orta-yüksek
Planlama	Standart prosedür	Detaylı lifting plan
Yük bilgisi	Bilinen	Karmaşık veya belirsiz olabilir
Ekipman	Standart	Özel ekipman gerekebilir
Personel	Yetkin operatör yeterli olabilir	Appointed person, supervisor, rigger, banksman gerekir
Onay	Basit saha onayı	Formal onay gerekebilir
Risk assessment	Basit	Detaylı
Örnek	Palet kaldırma	Tandem crane lift

Identify the Examination and Testing of Equipment – Ekipman Muayene ve Testleri 🔍

Kaldırma ekipmanlarının güvenli olması için düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir. LOLER, kaldırma ekipmanlarının yetkin kişiler tarafından thorough examination ve gerektiğinde inspection süreçlerine tabi tutulmasını şart koşar. HSE’nin LOLER rehberinde examination, inspection, report, defects ve kayıtların tutulması özellikle vurgulanır.  

1️⃣ Pre-Use Inspection – Kullanım Öncesi Kontrol 👀

Her kullanımdan önce kullanıcı tarafından yapılır. Amaç, bariz hasarları operasyon başlamadan fark etmektir.

Sling kontrolünde bakılacak noktalar

🔍 Kesik
🔍 Ezilme
🔍 Aşınma
🔍 Yanık izi
🔍 Kimyasal hasar
🔍 Dikiş hasarı
🔍 Etiket okunabilirliği
🔍 Deformasyon
🔍 Korozyon
🔍 WLL bilgisinin görünür olması

Shackle kontrolünde bakılacak noktalar

🔍 Pin düzgün mü?
🔍 Dişler sağlam mı?
🔍 Gövde çatlak mı?
🔍 Deformasyon var mı?
🔍 WLL işareti okunuyor mu?
🔍 Pin doğru sıkılmış mı?
🔍 Yan yükleme riski var mı?

Hook kontrolünde bakılacak noktalar

🔍 Emniyet mandalı çalışıyor mu?
🔍 Hook açılmış mı?
🔍 Çatlak var mı?
🔍 Aşırı aşınma var mı?
🔍 Döner mekanizma çalışıyor mu?

2️⃣ Thorough Examination – Periyodik Detaylı Muayene 🧾

Thorough examination, yetkin kişi tarafından yapılan detaylı ve kayıt altına alınan muayenedir.

Genel uygulamada:

🧍 İnsan kaldıran ekipmanlar: genellikle 6 ayda bir
🔗 Lifting accessories: genellikle 6 ayda bir
🏗️ Diğer lifting equipment: genellikle 12 ayda bir
📋 Alternatif olarak yazılı bir examination scheme uygulanabilir

Bu süreler LOLER Regulation 9 kapsamında yaygın olarak kullanılan temel aralıklardır.  

3️⃣ Testing – Test Süreçleri 🧪

Test, ekipmanın belirli yük veya performans şartlarını karşılayıp karşılamadığını doğrulamak için yapılır.

Test türleri:

⚖️ Proof load test
🔩 Load test
🧲 Function test
🧰 Brake test
🧯 Safety device test
📏 NDT – Non-Destructive Testing
🔍 Visual inspection
📊 Calibration check

Her ekipman için test gerekliliği aynı değildir. Bazı ekipmanlarda periyodik muayene yeterli olabilirken, bazı durumlarda yük testi, NDT veya üretici talimatlarına göre özel test gerekebilir.

Ekipmanda Defect Bulunursa Ne Yapılır? 🚨

Muayene veya kullanım öncesi kontrolde kusur bulunursa ekipman kullanılmamalıdır.

Doğru aksiyon sırası:

1. Ekipmanı derhal kullanımdan çıkar.
2. “Do Not Use” etiketi tak.
3. Sorumlu kişiye bildir.
4. Defect report oluştur.
5. Yetkin kişi değerlendirmesi yapılmadan tekrar kullanma.
6. Gerekirse tamir, test veya hurdaya ayırma işlemi yap.

Hasarlı lifting equipment ile “bir defalık kullanayım” yaklaşımı çok tehlikelidir. Kaldırma operasyonlarında küçük bir kusur bile yük düşmesine veya ölümcül kazaya neden olabilir.

Kayıt ve Dokümantasyon 📁

LOLER uyumu için belgeler düzenli tutulmalıdır.

Gerekli kayıtlar:

📄 Lifting equipment register
📄 Thorough examination certificate
📄 Test certificate
📄 Declaration of conformity
📄 Maintenance records
📄 Pre-use inspection checklist
📄 Defect reports
📄 Lifting plan
📄 Risk assessment
📄 Toolbox talk record
📄 Permit to Work

Belgeler sadece denetim için değil, operasyon güvenliği için de gereklidir.

Temel Lifting Terimleri Sözlüğü 📚

🔹 SWL – Safe Working Load

Ekipmanın güvenli şekilde taşıyabileceği maksimum çalışma yüküdür.

🔹 WLL – Working Load Limit

Üretici tarafından belirlenen maksimum çalışma yüküdür. Lifting accessories üzerinde sıkça görülür.

🔹 MBL – Minimum Breaking Load

Ekipmanın kopmadan önce dayanabileceği minimum yük değeridir. WLL’den çok daha yüksek olur.

🔹 Factor of Safety

Ekipmanın kopma yükü ile çalışma yükü arasındaki güvenlik katsayısıdır.

🔹 Lifting Accessory

Yükü kaldırma ekipmanına bağlamak için kullanılan yardımcı ekipmandır. Örnek: sling, shackle, hook, eye bolt.

🔹 Lifting Appliance

Yükü kaldıran ana ekipmandır. Örnek: crane, hoist, forklift.

🔹 Competent Person

Bilgi, eğitim ve deneyimi sayesinde ekipmanı değerlendirebilen yetkin kişidir.

🔹 Exclusion Zone

Kaldırma operasyonu sırasında yetkisiz kişilerin girmemesi gereken güvenli bölgedir.

🔹 Suspended Load

Askıda bulunan yüktür. Altında durmak kesinlikle tehlikelidir.

Sonuç: Güvenli Kaldırma Operasyonu Bir Sistemdir ✅

LOLER’in özü şudur:

🏗️ Doğru ekipman seç
📋 Operasyonu planla
👷 Yetkin personel kullan
🔍 Ekipmanı kontrol et
🚧 Alanı güvenli hâle getir
📻 Haberleşmeyi netleştir
🧾 Muayene ve kayıtları takip et
🛑 Risk varsa işi durdur

Kaldırma operasyonlarında başarı, yalnızca yükün taşınması değildir. Gerçek başarı; yükün güvenli, kontrollü, planlı ve kazasız şekilde taşınmasıdır.

(3)